MUSTAFA RA’NÂ’NIN MİR’ÂT-I HAK-NÜMÂ ADLI ESERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Tasavvuf, klasik Türk edebiyatını asırlarca tesiri altına almış dinî ve felsefi bir akımdır. Türk şairleri, tasavvufu mümbit bir ilham kaynağı olarak görmüşler ve eserlerinde tasavvufi umdeleri çokça terennüm etmişlerdir. Dolayısıyla tasavvuf muhtevalı Türk edebiyatı mahsullerinin bilimsel çalışmalara konu edilmesi önem arz etmektedir. Mezkûr öneme istinaden bu makalenin konusu da kaynaklarda Osmanlının son döneminde yaşadığı belirtilen mutasavvıf şair Mustafa Ra’nâ Efendi’nin kaleme aldığı Mir’ât-ı Hak-nümâ adlı tasavvufi eserdir. Manzum ve mensur bölümler ihtiva eden Mir’ât-ı Hak-nümâ üzerine bugüne kadar müstakil ve kapsamlı bir ilmî inceleme yapılmamıştır. Böylece bu çalışmanın amacına matuf olarak söz konusu eser araştırmacıların istifadesine sunulmuş olacaktır. Mir’ât-ı Hak-nümâ’nın biri İBB Atatürk Kitaplığı’nda, diğeri ise Almanya’daki Tübingen Üniversitesi Kütüphanesi’nde muhafaza edilmek üzere iki yazma nüshası bulunmaktadır. Almanya nüshası tarafımızdan tespit edilmiş olup ilk defa bu çalışma kapsamında ilim âlemine tanıtılacaktır. Yine bu makalede Mustafa Ra’nâ Efendi’nin hayatı, şahsiyeti ve şiirleri hakkında malumat verilecek olup yukarıda belirtilen her iki nüshadan hareketle Mir’ât-ı Hak-nümâ’nın tenkitli metni çeviri yazıya aktarılacaktır. Ayrıca bu çalışmada eser, şekil ve muhteva bakımından incelenecektir. Mustafa Ra’nâ Efendi, Mir’ât-ı Hak-nümâ’yı kaleme alırken Mevlânâ Celâleddîn Rûmî başta olmak üzere bazı mutasavvıf şairlerin tesiri altında kalmıştır. 19. yüzyılın başında yazıldığı tahmin edilen Mir’ât-ı Hak-nümâ’nın, İslam tasavvufundaki vahdet-i vücûd nazariyesinden hareketle hakikat-i Muhammediyye’nin işlendiği bir eser olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.