Tümevarım Yaklaşımı ile Doğa ve Teknoloji Kaynaklı Afet Risklerinin Azaltılması

Bu çalışma, Türkiye’de afet risklerinin azaltılmasına yönelik planlama sürecinin yerelden ulusala uzanan yapısını, İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) ve Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) üzerinden değerlendirmektedir. Türkiye’de 2020’de başlatılan İRAP süreci ile 2022’de yürürlüğe giren TARAP, doküman analizi ve karşılaştırmalı inceleme yöntemiyle ele alınmıştır. İRAP’lar, il düzeyinde afet tehlikeleri, kırılganlıklar ve kurumsal kapasiteyi ortaya koyan katılımcı planlar; TARAP ise bu yerel çıktıları ulusal hedef ve eylem kümelerine dönüştüren tümevarım temelli bir modeldir. Çalışmada İRAP–TARAP belgeleri arasındaki yapısal uyum doğa ve teknoloji kaynaklı afetlere ilişkin görev dağılımları, eylem setleri ve izleme göstergeleri dikkate alınarak incelenmiştir. Mevcut risk azaltma modelinin, Sendai Afet Risklerinin Azaltılması Çerçevesi (SFDRR) ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ile uyumu da tartışılmıştır. Bulgular, İRAP–TARAP sistematiğinin ülke genelinde uygulanabilir ve anlaşılır bir risk azaltma çerçevesi oluşturduğunu, yerel planlarda üretilen risk ve öncelik bilgilerinin büyük ölçüde ulusal belgelere yansıtılabildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, çalışma tümevarım yaklaşımıyla kurulan İRAP–TARAP bütünlüğünün Türkiye’de doğa ve teknoloji kaynaklı afet risklerinin azaltılması için güçlü bir planlama stratejisi sunduğunu, ancak bu stratejinin sahadaki etkisinin artması için teknik kapasite, veri bütünlüğü ve eylem bazlı izleme süreçlerinin güçlendirilmesine ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.