XVIII. Yüzyılda Ehl-i Örf ve Mütegallibe Karşısında Kadı ve Naipler

Bu araştırma, ayân ailelerinin şehirlerin yönetiminde söz sahibi olduğu XVIII. yüzyılda kadı ve naiplerin ehl-i örf ve ahali karşındaki konumlarını ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada esas olarak Divanıhümayun kayıtlarından mühimme, atik şikâyet ve ahkâm defterleriyle ilgili hazırlanmış bilimsel çalışmalardan ve arşiv belgelerinden istifade edilmiştir. Söz konusu defterlerde devletin farklı kademelerinde rüşvet almakla itham edilen başta ehl-i örf zümresinin çeşitli kademelerindeki idareciler olmak üzere kadı ve naipler aleyhinde çok sayıda hüküm bulunmaktadır. Buna karşılık aynı defterlerde kadıların çeşitli suçlarla itham edildiği hükümler kadar onların yaşadıkları sorunlara dair çok sayıda kayıt da yer almaktadır. Kadı ve naiplerin yaşadıkları bu sorunların başında mütegallibe olarak da adlandırılan yerel güçlerin şehirlerdeki nüfuz mücadeleleri gelmektedir. Bu mücadelelerin ortasında kalan kadı ve naipler, özellikle şehirlerin yönetiminin el değiştirdiği dönemlerde çeşitli suçlarla Divanıhümayun’a şikâyet edilmişlerdir. Kadı ve naipler hakkındaki bu şikâyet kayıtları incelendiğinde XVIII. yüzyılda başta rüşvet ve iltimas olmak üzere bazı usulsüz uygulamalara meyleden kadı ve naipler olsa da bu sayının genele oranla çok az olduğu; nüfuzlu ayân ailelerinin ve ehl-i örfün tahakkümü altında kalan kadı ve naiplerin bu güçlerle karşı karşıya geldiklerinde çeşitli suçlarla itham edildikleri sonucuna varılmıştır.