Tarih Manzumeleri Üzerinden Sultan Abdülmecit Devrine Bakış

Kültür tarihi çalışmalarındaki sonsuz okunaklılık, yöntemsel olarak farklı disiplinlerden gelen yeni verilerle süreklilik kazanarak bilginin daima yeniden değerlendirilmesine olanak sağlar. O disiplinlerden biri de edebiyattır. Özellikle şiir, sadece modern dönem metinleriyle değil klasik dönem metinleriyle de kültürel çalışmalara malzeme verir. Bu makale, şiir-tarih-bellek bağlamında Sultan Abdülmecit devrini (1839-1861) ele almakta ve tarih manzumeleri üzerinden klasik şiire hangi dönemsel unsurların yansıdığını incelemektedir. Osmanlı kültür tarihi araştırmalarında yazılı birer arşiv belgesi sayılabilecek divanlar ve özellikle içerisindeki tarih manzumeleri, klasik manada taşıdıkları edebî değerle birlikte alanlararası çoğul okumalara da açıktırlar. Abdülmecit Han’ın tahta çıkışıyla vefatı arasındaki süreçte yaşananlardan çağın şiirine akseden cülus, devletler arasında imzalanan antlaşmalar, savaş sonrası alınan topraklar, Tanzimat’la beraber getirilen yeni düzenlemeler, şehzadelerin sünnet merasimleri ile okula başlama törenleri, hanedan kızlarının evlilikleri, sadaret makamına atanmalar, herhangi bir konuda gösterdikleri başarıdan dolayı devlet adamlarına takılan nişanlar, kâğıt imalatı, gemilerin denize indirilme törenleri, mimaride inşa ve yeniden inşa faaliyetleri, dönemin yayın dünyasında basılan şiir (divan, mesnevi), mantık, adap, astronomi, Türkçe alfabe kitapları ile bunlara yazılan kimi takrizler bahsi geçen malzemenin öğeleri olarak makalenin araştırma evrenine dahil edilmiştir. Söz konusu şiirlerin birer tarih manzumesi olması, kronolojik tetkik bakımından araştırma öznesinin yorumlanmasına sağlamlık katmaktadır. Böylece hem şiirin belleğindekilerin tarihî verileri desteklediği hem de bu şiirlerin birer kültürel veri kaynağı olarak kabul edilmesi gerektiği yeniden kendini gösterecektir.