Metin Madenciliği ve Stilometri Yaklaşımıyla Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türk Romanında Dil Değişimi

Bu çalışma, Tanzimat döneminden 1950’ye kadar Türk romanlarında dil değişimlerini nicel yöntemlerle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, döneme özgü dil özelliklerinin analizini yaparak bu değişimlerin kelime zenginliği, kelime çeşitliliği, cümle uzunluğu ve tamlama kullanımına etkisini araştırmıştır. Çalışmada Tanzimat’tan 1950’ye kadar yazılmış 29 roman analiz edilmiştir. Metinler, dijitalleştirilerek metin madenciliği ve stilometrik yöntemlerle değerlendirilmiş, kelime frekansları, türleri ve tamlamalar arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Tanzimat dönemine özgü 23237 kelimenin %56’sı sonraki dönemlerde de kullanılmış, özellikle Cumhuriyet dönemine aktarılan kelimeler dikkati çekmiştir. Cumhuriyet dönemi, kelime çeşitliliği açısından en zengin dönem olmuştur (44454 özgün kelime). Buna karşın Servet-i Fünûn döneminde ortalamada eser uzunluğundan dolayı daha düşük çeşitlilik gözlenmiştir. Osmanlı Türkçesine özgü nazar-ı, hüsn-i, suret-i gibi tamlama yapımında kullanılan kelimelerin kullanımı Cumhuriyet döneminde belirgin şekilde azalmıştır. Ayrıca, Cumhuriyet döneminde Türkçe kökenli duygu, evlenmek, yaşam gibi kelimelerin kullanımı artarken, Arapça ve Farsça kökenli kelimelerin kullanımı azalmıştır. Bulgular, Tanzimat ve Cumhuriyet dönemleri arasında dilde sadeleşme ve modernleşme yönünde bir eğilim olduğunu göstermektedir. Bu hareketlere muhalefetin en önemli sebeplerinden olan dilin yoksullaşması ise söz konusu değildir. Cumhuriyet dönemindeki söz varlığının yüksek çeşitlilik oranı bunun göstergesidir. Bu, Yeni Lisan hareketi ve Dil Devrimi’nin etkilerini yansıtmaktadır. Türkçenin söz varlığında meydana gelen değişimlere rağmen, kelime türlerinin dağılımının dönemler boyunca büyük ölçüde tutarlı olduğu tespit edilmiştir.