Analysis of the degree of urban sprawl in selected rural areas of the Małopolska Province using spatial autocorrelation indicators in the years 2014-2024

Celem pracy było określenie stopnia rozproszenia zabudowy na wybranych obszarach wiejskich województwa małopolskiego w latach 2014 oraz 2024 z wykorzystaniem wskaźników autokorelacji przestrzennej (Morana I). Testowano hipotezę o większym skupieniu zabudowy na obszarach z wysokim pokryciem miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego (mpzp) w porównaniu do terenów rozwijanych głównie na podstawie decyzji o warunkach zabudowy. Badanie obejmowało analizę czterech gmin o różnym stopniu pokrycia miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego w latach 2014–2024, wykorzystując dane BDOT10k. Obliczono statystyki globalne i lokalne Morana I w środowisku QGIS dla wybranych obszarów. Analiza oparta była na siatce kwadratów 250x250m. We wszystkich gminach wartości globalnego wskaźnika Morana były dodatnie (0,36–0,49), wskazując na tendencję do skupienia zabudowy, z wyraźnym udziałem rozproszenia. Wartość wskaźnika wzrosła w każdej gminie ( od 3% do 9%) na przestrzeni 10 lat. Analiza lokalna wykazała stabilność głównych klastrów zwartej zabudowy (HH) oraz terenów niezabudowanych (LL). Uzyskane wyniki nie potwierdziły hipotezy – wzrost autokorelacji przestrzennej zaobserwowano we wszystkich badanych obszarach, ale jego intensywność nie była proporcjonalna do stopnia pokrycia miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego.