MIDDLE TRIASSIC EVOLUTION OF THE NORTHERN PERI-TETHYS AREA AS INFLUENCED BY EARLY OPENING OF THE TETHYS OCEAN

Ewolucja środkowotriasowa polnocnej Paratetydy i jej związki z rozwojem Oceanu Tetydy During Middle Triassic times, the Germanic or northern Peri-Tethys Basin pertained to the western Tethys Ocean. The basin was closed from the north and open toward the Tethys by tectonically controlled depressions (gates). The gates were opened in different times. The marine incursions broke first (as early as in late Scythian time) through the eastern gates and from the Polish Basin advanced gradually to the west. Semiclosed disposition of the basin resulted in its distinctive environmental diversification. Open marine environments developed along the southeastern margins which should be regarded as an integrate part of the Tethys Ocean rather than the epicontinental sea. Northward and westward from the Silesian and Carpathian domains the environments became more restricted. This resulted in significant facies diachronity between the western and eastern parts of the basin. As indicated by the faunal diversity, facies variability and geochemical properties of the sediments, during almost entire Anisian time the open marine sedimentation dominated in the eastern part while the western part displayed restricted circulation, typical for the semi-closed, evaporitic basin. The circulation reversed in Ladinian time when the westward shift of the tethyan spreading center gave rise to opening of the western gate. Meanwhile, the eastern and northern parts of the basin were uplifted and underwent emersion by the end of the Ladinian. Evolution of the southern parts of the Germanic Basin (Silesia, Holy Cross Mts., SW Germany) has been directly influenced by the Tethys rifts. The crustal motion was transmitted from the Tethys rift onto its northern periphery by reactivated Hercynian master faults. The Northern Germany and the North Sea basins were controlled by the North Atlantic-Arctic rift system. The central part of the basin was dominated by thermal subsidence. Despite of the intense synsedimentary tectonism affecting the basin, the distinguished 3ld order depositional sequences resulted from eustatic controls. The concordance between the tethyan and peritethyan sequence stratigraphy argues for the overregional, eustatic nature of the sequences. Faunal migration from the Tethys into its northern periphery followed generally the rift-controlled opening of the seaways within the Tethys. The first tethyan faunas which appeared in the south-eastern part of the Polish Basin as early as in Induan time came from the eastern branch of the Tethys Ocean (Paleo-Tethys). The next migration waves proceeded by western branches of the spreading ocean (Neo-Tethys) and entered the Germanic Basin through the Silesian-Moravian Gate (in Anisian time) and through the Western Gate from Ladinian time onward. W czasie środkowego triasu basen germanski nalezal do polnocnego obrzezenia Oceanu Tetydy nazywanego polnocną Perytetydą. Taka pozycja paleogeograficzna wskazuje ze basen germanski nalezy traktowac raczej jako integralną cześc zachodniej Tetydy niz jako typowy basen epikontynentalny. Bezpośrednie polączenie miedzy obszarem germanskim a Tetydą utrzymywane bylo przez system tektonicznie generowanych obnizen (bram) rozwinietych w obrebie speneplenizowanego lądu windelicko-bohemskiego stanowiącego strukturalną bariere miedzy otwartym oceanem i jego strefą peryferyjną. Przez wiekszą cześc środkowego triasu basen germanski wykazywal cechy basenu polzamknietego o ograniczonej i jednokierunkowej cyrkulacji. Taki uklad hydrologiczny powodowal ewaporacyjny wzrost zasolenia wod basenu w miare oddalania sie od strefy doplywu wod oceanicznych. Znajduje to potwierdzenie w wyraźnym ubozeniu zespolow fauny zasiedlającej zbiornik jak i w zapisie izotopow stabilnych wegla i tlenu. Otwieranie bram mialo charakter diachroniczny i postepowalo ze wschodu na zachod. Najwcześniej, bo juz w środkowej cześci wczesnego triasu otwarta byla tzw. Brama Wschodniokarpacka. W anizyku glownym polączeniem byla Brama Morawsko-Sląska a w ladynie Brama Zachodnia. Diachronizm w otwieraniu bram byl pochodną migracji glownej strefy spreadingu tetydzkiego, ktora przemieszczala sie ze wschodu na zachod. Wyroznione dla basenu germanskiego sekwencje depozycyjne trzeciego rzedu wykazują dobrą korelacje z sekwencjami z basenow alpejskich co pozwala stwierdzic, ze cykle transgresywno-regresywne w basenie germanskim kontrolowane byly glownie przez wahania eustatyczne. Subtropikalna pozycja paleogeograficzna polnocnej Perytetydy warunkowala jej gorący i polsuchy klimat. Okresowe zwilgotnienia w poźnym ladynie i w karniku byly pochodną przebudowy tektonicznej i intensywnej dzialalności wulkanicznej w obrebie Tetydy.