Knidos ‘Liman Caddesi’ Geç Antik Dönem Atölye/Dükkan ve Buluntuları

Anadolu’nun guneybati uc noktasinda yer alan Knidos karsilikli iki yamaca yerlestirilmis, iki limani olan, izgara plana sahip cift gorumlu bir kenttir. Konumu itibariyle ‘Liman Caddesi’ olarak adlandirilan caddenin guneyde, baslangic noktasina 45 metre mesafede, yan yana siralanmis dortgen planli yedi ve bu mekanlarin ilk ucune ait dort yan mekandan ibaret bir yapi kompleksi aciga cikartilmistir. Kentin M.O. 4.yuzyilin ikinci ceyregindeki buyuk plan degisikligi programinda duzenlendigi anlasilan bu kompleks, konumuna da uygun olacak sekilde dukkan sirasi olarak kullanilmistir. Bu calismanin konusunu meydana getiren ve ‘Mekan 4’ diye adlandirilan odanin, Roma Imparatorluk Doneminde kompleks icinde farkli bir fonksiyona sahip oldugu plan degisikliginden ve mekan icinde tespit edilen mimari unsurlardan anlasilmaktadir. Gec Klasik ve Helenistik Donem boyunca mutevazi bir dukkan olan bu mekan Gec Antoninler Doneminde distyle in-antis planli ve Korinth cephe mimarisine sahip gorkemli bir heroona cevrilmistir. Heroon dortgen planli bir mekan ve heroonun sahibine ait oldugu anlasilan bir lahdin yerlestirildigi podyum ve dortgen bir nis olmak uzere iki bolumden olusturulmustur. Gec Klasik- Helenistik Donem boyunca, dortgen planli mutevazi bir dukkan ve Roma Imparatorluk Doneminde gorkemli bir heroon olarak kullanilan ‘Mekan 4’, Gec Antik Donemde bazi plan degisiklikleri ile atolye ve/veya dukkana donusturulmustur. Mevcut veriler heroonun bir atolyeye cevrildigini gosterse de arkeolojik kazilar sirasinda bu mekanin, ne tip bir atolye ya da dukkan olarak kullanildigi kesin olarak belirlenememistir. Ancak burada zemin altinda tespit edilen kanal sistemi, kanal sistemin uzerine yerlestirilmis amphoralar, mekanin kosesindeki yuksek isi dereceli ocak, yogun demir curufu, depo ile depolama kaplari ve icinde sari boya bulunan spatheia amphoralari, burada isitma ve sogutma sistemine dayali bir uretim faaliyetinin surduruldugunu gostermektedir. Mekanin heroondan bir atolye/dukkana donusturulmesi sureci arkeolojik veriler sayesinde takip edilebilmektedir. Ozelliklesikke buluntulari isiginda bu degisimin MS 5.yuzyilin ilk ceyregi icinde gerceklestirildigi anlasilmaktadir. Atolye/dukkanin kullanim asamasi ile ilgili veriler yine sikkeler araciligiyla guvenilir olarak tespit edilebilmektedir. Kazilar sirasinda mekanin zemininde, kanal sistemi uzerindeki amphora yuvalari icinde ve podyum zemininde bulunan bronz sikkeler, Mekanin son kullanim asamasi ile ilgili verileri olusturmaktadir. Sikke ve seramik buluntularina gore MS 6.yuzyil boyunca kullanilan atolye/dukkan MS 7.yuzyilin ortalarinda terk edilmistir. Atolye/dukkanin son kullanim asamasi ile alakali seramik buluntular buyuk olcude tespit edilebilmistir. Yapinin son kullanim asamasi ile direkt baglantili ve MS 7.yuzyila tarihlendirilen seramik buluntular dort ana gruba bolunmektedir: ince seramik/fine wares (%26), pisirme kaplari/cooking wares (%12), duz kaplar/plain wares (%26) ve amphora (%36). Mekan icinde ortaya cikartilan, istatiksel olarak en yogun grubu %36’lik pay ile amphoralar meydana getirmektedir. Mekanin depolama, uretim ve ticari islevi dusunuldugunde bu oranlama normal olarak degerlendirilmelidir. Bu calismada, mekanda bulunan bazi formlarin (Afrika Kirmizi Astarli Hayes Form 109) kabul gormus tarihlendirmeleri icin yeni oneriler sunulmustur. Bu calismada sunulan diger bir yeni oneri de atolye/dukkanin gec antik cagdaki orijinal kullanim asamasi ile direkt alakali Spatheion amphoralarinin boya (demir sulfur ya da perit) transportu icin de kullanilmis olabilecegini fikrinin tartisilmasidir. Bu makalede bazi amphora tiplerinin (spatheion) antik donem gunluk kullanim sekilleri ya da ikinci kullanimlari ile ilgili belirlenen bazi tespitler de sunulacaktir. Bu calismada, yapilan kimyasal analizler isiginda Spatheion amphoralarin kullanim ve icerikleri ile ilgili yeni oneriler de aktarilacaktir. Kimyasal analizlere gore uc amphoranin icinde sulfur oksit ya da perit bulunmaktadir. Benzer sekilde amphora ya da benzer pismis toprak kaplarin parcalarindan sekillendirilen ikinci kullanim tapa/pessoi ornekleri uzerinde durulacaktir.